Βιωματικά εργαστήρια δασκάλων για τα Θρησκευτικά

Έξι σκεπτόμενα καπέλα (Six Thinking Hats)

Artfulthinking from Αλμπανάκη Ξανθή

Δημιουργική γραφή ποίησης

Δραστηριότητα δημιουργικής γραφής ποίησης on-line «Είμαι (I Am)» 

 «Η σχέση της ποίησης με τη φιλοσοφία μπορεί να είναι εξαιρετικά πολύπλοκη, αλλά και απόλυτα ευκρινής. Εξαρτάται από την τοποθέτηση του παρατηρητή μπροστά στο συνεχές της πνευματικής εργασίας. Επιπροσθέτως, ξεκίνησε σαν ποίηση. Ο Πλάτωνας αναγκάστηκε να δώσει έναν ολόκληρο αγώνα, προκειμένου να τη διακρίνει από την ποίηση, αλλά η ποίηση όπως την εννοούσε ο πατέρας της φιλοσοφίας ήταν ασφαλώς κάτι πολύ περισσότερο από την ποίηση όπως την εννοούμε σήμερα» (Μπλάνας, Ποίηση και φιλοσοφία, 1999).

Δημιουργήστε ένα ποίημα για ένα  άλλο πρόσωπο με τίτλο “Εγώ είμαι”.

Επιλέξτε μια σύγχρονη πραγματικότητα (κατάσταση) ή μια παλιά. Πρέπει να θεωρήσετε και να βάλετε τον εαυτό σας σε αυτή την κατάσταση και να  γράψετε το ποίημα από την οπτική ενός ατόμου που έχει κάνει μεγάλες εφευρέσεις ή ανακαλύψεις (Προμηθέας, Νεύτωνα, Αϊνστάιν κτλ).  Προχωρήστε βήμα-βήμα...

Είμαι (I AM) 

(όνομα ή χαρακτηριστικό της ταυτότητάς του)

1ο βήμα

Είμαι… .........................(I am…) (δύο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που έχεις ως άτομο)

Αναρωτιέμαι… ......................(I wonder… ) (κάτι για το οποίο έχεις απορίεςt)

Ακούω… .................................(I hear…) (ένα ήχο που ακούω)

Βλέπω…(I see…) .....................(μια σκηνή που φαντάζομαι)

Θέλω (I want…) .............................(κάτι που θέλω)

Είμαι… (I am…) .............................(επαναλαμβάνεται ο 1^ος στίχος του ποιήματος)

2^ο  βήμα

Υποκρίνομαι…(I pretend… ) ........................(υποκρίνομαι ότι κάνω κάτι)

Αισθάνομαι… (I feel…) ...................................(ένα συναίσθημα σχετικά που έχω)

Αγγίζω… (I touch…) .....................................................(ένα φανταστικό άγγιγμα)

Ανησυχώ… (I worry…) ......................................(κάτι που ενδεχομένως με ενοχλεί)

Κλαίω… (I cry…) ..........................................................(κάτι που με κάνει λυπημένο)

Είμαι… (I am…)................................. (επαναλαμβάνεται ο 1^ος στίχος του ποιήματος)

3^ο βήμα

Καταλαβαίνω… (I understand…) ...................................(κάτι που αντιλαμβάνομαι ως αλήθεια the person deems true)

Λέω… (I say…) ...................................................................(κάτι στο οποίο πιστεύω)

Ονειρεύομαι I dream….................................................(κάτι το οποίο ονειρεύομαιt)

Προσπαθώ…. (I try… ) ...................................................(κάτι για το οποίο προσπαθώt)

Ελπίζω… (I hope…) ............................................................(κάτι για το οποίο ελπίζωr)

Είμαι… (I am…) ..........................................(επαναλαμβάνεται ο 1^ος στίχος του ποιήματος)

      Οπτικοποιείστε το ποίημα σας σε power point.

Η πορεία της τέχνης της φορητής εικόνας, από τον 6ο έως το 17ο αιώνα

 Φωτεινή Κομνηνού

    Εισαγωγικά

            Φορητές εικόνες ονομάζονται οι απεικονίσεις ιερών προσώπων ή και ολόκληρων σκηνών, κυρίως πάνω σε ξύλο. Η τέχνη της φορητής εικόνας έχει τις ρίζες της στα νεκρικά πορτραίτα του Φαγιούμ στην Αίγυπτο (2^ος – 4^ος αι.)[1] Η ιδιαίτερη αυτή σημασία της νεκρικής λατρείας πέρασε και στους χριστιανούς, οι οποίοι από πολύ νωρίς τιμούν τις εικόνες των μαρτύρων. Οι εικόνες γίνονται έτσι αντικείμενα λατρείας, βρίσκονται όχι μόνο σε ναούς αλλά και σε ιδιωτικές κατοικίες, τους αποδίδονται ευεργετικές ιδιότητες και παίρνουν μέρος σε εκδηλώσεις του δημόσιου και ιδιωτικού βίου[2], καθώς και στο λειτουργικό και κατηχητικό έργο της εκκλησίας.[3] Τα πρόσωπα που απεικονίζονταν ακολουθούν συγκεκριμένα πρότυπα, που υποτίθεται ότι απέδιδαν τα χαρακτηριστικά των ιερών προσώπων, έτσι ώστε να είναι αναγνωρίσιμα από τους πιστούς.[4]

Σκοπός της εργασίας που ακολουθεί είναι να παρουσιάσει την εξελικτική πορεία της τέχνης των φορητών εικόνων από τον 6^ο έως και τον 17^ο αιώνα. Για το λόγο αυτό επιλέχθηκαν αντιπροσωπευτικές εικόνες, που εκφράζουν τις τάσεις της κάθε εποχής, τόσο τεχνοτροπικά όσο και θεματολογικά.

          Στην πρώτη ενότητα παρουσιάζεται η τέχνη της φορητής εικόνας κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο, από τον 6^ο αιώνα έως και την εποχή της Εικονομαχίας.

          Στη δεύτερη ενότητα θα  αναλύσουμε την άνθηση της Βυζαντινής εικονογραφίας κατά την Αναγέννηση των Μακεδόνων, μέχρι και την Άλωση της Πόλης από τους Σταυροφόρους .

          Στην τρίτη ενότητα  θα παρακολουθήσουμε την πορεία της τέχνης των εικόνων κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας και αργότερα στην εποχή της Παλαιολόγειας αναγέννησης, μέχρι και το 1453.

          Στη τέταρτη ενότητα εξετάζονται οι επιρροές, που διαμόρφωσαν την τέχνη της φορητής εικόνας, τόσο στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα, όσο και στις βενετοκρατούμενες περιοχές και οι τεχνοτροπίες που διαμορφώθηκαν στις διάφορες Σχολές.

 Πρώιμη Βυζαντινή περίοδος, από τον 6^ο αιώνα έως και το τέλος της Εικονομαχίας το 843.

 Α. Από το β’ μισό του 6^ο αιώνα έως το 726

            Η λατρεία των εικόνων γίνεται περισσότερο αισθητή από το β’ μισό του 6^ου αιώνα, όταν μειώθηκε η λατρεία των ιερών λειψάνων.[5]

          Ελάχιστες εικόνες σώζονται από αυτή τη περίοδο. Οι περισσότερες καταστράφηκαν την περίοδο τη Εικονομαχίας. Από αυτές που διασώζονται, οι πιο πολλές βρίσκονται στη Μονή της Αγ. Αικατερίνης στο Σινά, στην Ακαδημία του Κιέβου[6] και στη Ρώμη. Οι παλαιότερες ανάγονται στον 6^ο αιώνα, είναι ανώνυμες και φαίνεται ότι ζωγραφίστηκαν από μοναχούς, ή Συριοπαλαιστίνιους  και Αλεξανδρινούς τεχνίτες και απεικονίζουν ιερά πρόσωπα. Πιθανολογείται επίσης ότι, ζωγραφίστηκαν σε εργαστήρια της Κων/πολης ή της Ρώμης και αφιερώθηκαν στο Σινά.

Ο συμβολισμός των χρωμάτων

Στη διάρκεια της πορείας του ανθρώπου τα χρώματα συνδέθηκαν με τη ζωή του, εκφράζοντας συναισθήματα και καταστάσεις που προκαλούνταν κυρίως από τα φυσικά φαινόμενα. Έτσι, ρίζωσαν μέσα του οι συμβολισμοί των χρωμάτων, ανάλογα με τις αντιλήψεις κάθε λαού και κάθε εποχής. Π.χ. στις δυτικές κοινωνίες το μαύρο εκφράζει το πένθος και συμβολίζει το θάνατο και το φόβο για το άγνωστο, αφού έχει συνδυαστεί με τη νύχτα που περιέχει κινδύνους και τον ύπνο που μοιάζει με θάνατο. Αντίθετα, οι ανατολικοί λαοί έχουν το λευκό για το πένθος που συμβολίζει την καθαρότητα, τη λάμψη και την αθωότητα, επειδή σύμφωνα με τις θρησκείες τους ο θάνατος είναι μια καινούρια αρχή για τη μετέπειτα ζωή.

Έτσι και κάθε έργο τέχνης κρύβει συμβολισμούς στα χρώματα που κυριαρχούν. 

 

 Γκρύνεβαλντ, «Η Ανάληψη του Χριστού», 1515 (λεπτομέρεια). Το κόκκινο από τη μια είναι το χρώμα της ζεστασιάς, της αγάπης, του πάθους και από την άλλη συνδέεται με το θυμό, την επανάσταση, τον πόλεμο. 

  Τέρνερ, «Το πρωινό μετά τον κατακλυσμό», 1843. Το κίτρινο στη Δύση συμβολίζει τον πλούτο, τη δύναμη, το μίσος, ενώ στην Ανατολή την πνευματικότητα, τη χαρά, την ευημερία. 

 Νταβίντ, «Ανάπαυση κατά τη φυγή στην Αίγυπτο», 1510. Το μπλε γενικά συμβολίζει την αλήθεια, την ηρεμία, την ειρήνη, την εξουσία και στην Αραβία την αρετή και την πίστη.

 Το πορτοκαλί είναι το χρώμα της ευτυχίας σε Κινέζους και Ιάπωνες. Τα πορτοκαλί ράσα των Βουδιστών μοναχών συμβολίζουν την ηρεμία και την ταπεινότητα.

Πηγή

Ο συμβολισμός και η αλληγορία στην τέχνη

Ο συμβολισμός στις εικαστικές τέχνες είναι πολύ διαδεδομένος, αφού το σύμβολο είναι κυρίως εικόνα. Για να κατανοήσουμε τα συμβολικά νοήματα ενός έργου, χρειάζεται γνώση, έρευνα και αντίληψη. Υπάρχουν σύμβολα που αναγνωρίζονται από τον πολύ κόσμο σε μια ορισμένη εποχή ή πολιτισμό, όπως το σύμβολο του σταυρού ή της σημαίας. Επίσης υπάρχουν σύμβολα που μπορούμε να τα αναγνωρίσουμε κάνοντας κάποιους συσχετισμούς, π.χ. ο αετός συμβολίζει τον ηρωισμό ή την ελευθερία και το κόκκινο χρώμα το πάθος ή την επανάσταση.

Η αλληγορία είναι ένας τρόπος αναπαράστασης κατά τον οποίο η εικόνα υποδηλώνει κάτι διαφορετικό από αυτό που παρουσιάζει. Έτσι, βλέπουμε να προσωποποιούνται έννοιες όπως η ελευθερία κ.ά. 

  1. «Ο Καλός Ποιμένας», ψηφιδωτό από το μαυσωλείο της Γάλα Πλακίδια στη Ραβένα, 425.
Το θέμα είναι μια ποιμενική σκηνή. Το στοιχείο του φωτοστέφανου στη μορφή του νεαρού βοσκού και ο σταυρός που κρατάει μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για το Χριστό. Τα πρόβατα έχοντας στραμμένα τα κεφάλια τους σε εκείνον του δίνουν όλη την προσοχή τους, όπως προσηλώνονται οι πιστοί στο κήρυγμα του Θεού.  Ο χριστιανικός κόσμος χρησιμοποίησε τους συμβολισμούς με ιδιαίτερη έμφαση. Το Α και το Ω, η λέξη ΙΧΘΥΣ, η παράσταση του Καλού Ποιμένα συμβολίζουν το Χριστό. Στην αρχιτεκτονική το σχήμα της κάτοψης των εκκλησιών, ο προσανατολισμός τους αλλά και ο τρούλος έχουν επίσης συμβολική σημασία.

 2. «Η δόξα του Χριστού», ανάγλυφο από την πρόσοψη του Γοτθικού ναού του Αγίου Τροφίμου στην Αρλ της Γαλλίας, 1180. Ο μεσαιωνικός πολιτισμός κυριαρχείται από θρησκευτικά σύμβολα, όπως τα ανάγλυφα στους ναούς. Ο Χριστός περιβάλλεται από τα σύμβολα των τεσσάρων Ευαγγελιστών (ο άγγελος συμβολίζει το Ματθαίο, ο αετός τον Ιωάννη, ο ταύρος το Λουκά και το λιοντάρι το Μάρκο).
Επίσης στη ζωγραφική συχνά απεικονίζονται αλληγορικά οι αρετές, το καλό και το κακό.

Πατήστε πάνω στην εικόνα.
3. Μποτιτσέλι, «Η Άνοιξη», 1482, τέμπερα σε ξύλο, 2,03x3,15 μ., στο μουσείο Ουφίτσι στη Φλωρεντία.
Η τέχνη της Αναγέννησης στηρίζεται στην αρχαία ελληνική μυθολογία και στη χριστιανική θρησκεία. Έτσι, έχει και αυτή συμβολικό και αλληγορικό περιεχόμενο.
Στο έργο του Σάντρο Μποτιτσέλι εικονίζεται στο κέντρο ενός ολάνθιστου κήπου η Αφροδίτη, γαλήνια σαν Παναγία, να εποπτεύει την όλη σκηνή. Ξεκινώντας από δεξιά βλέπουμε το Ζέφυρο να κυνηγάει τη νύμφη Χλωρίδα που προσπαθεί να του ξεφύγει, αλλά καθώς αυτός την αγγίζει, βγαίνουν λουλούδια από το στόμα της και μεταμορφώνεται στη Φλώρα, την αγγελιοφόρο της Άνοιξης. Η Άνοιξη σαν νύμφη πλέον, με στεφάνι και περιδέραιο από λουλούδια, σκορπά άνθη από την ποδιά της συμβολίζοντας τις ομορφιές της εποχής. Ο Έρωτας που πετάει επάνω από τη θεά σαϊτεύει τις Τρεις Χάριτες που χορεύουν και ο Ερμής ντυμένος με τον κόκκινο μανδύα κοιτάει ψηλά. Το πέρασμα από τη μια μορφή στην άλλη παρουσιάζει την αλληγορική σημασία του έργου που, αν και διφορούμενη, είναι η χαρά του έρωτα, ο οποίοςπροοδευτικά από αισθησιακός γίνεται πνευματικός. 

 Ποιο σχήμα βλέπετε γύρω από το κεφάλι της Αφροδίτης και τι μπορεί να συμβολίζει; Γιατί η θεά του Έρωτα είναι η πιο σεμνά ντυμένη; Ποιες ήταν οι Τρεις Χάριτες στην ελληνική μυθολογία και γιατί είναι αυτές που σαϊτεύει ο Έρωτας; 


 

4. Η πλατεία του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη, έργο του Μπερνίνι, 1656-1667.
Η κιονοστοιχία που πλαισιώνει την πλατεία συμβολίζει την οικουμενικότητα και το αποστολικό έργο της Καθολικής Εκκλησίας, καθώς με το κυκλικό της σχήμα μοιάζει να αγκαλιάζει τους πιστούς και να τους οδηγεί στον ιερό ναό.

Πηγή

Ας "ξεκλειδώσουμε" την τέχνη...

Οι άξονες είναι εμφανείς ή νοητές γραμμές που ενώνουν τα σημαντικά στοιχεία του έργου και λειτουργούν ως μονοπάτια, τα οποία ακολουθεί το μάτι του θεατή για να το «διαβάσει».

Τώρα μέσα από το πλούσιο υλικό του ψηφιακού σχολείου έχετε τη δυνατότητα να αξιοιποιήσετε πάρα πολλές εικόνες και να τις αναδείξετε με τον καλύτερο τρόπο προς όφελος της μαθησιακής διαδικασίας!

 

Η γελοιογραφία στην εκπαίδευση

Η γελοιογραφία ως εικαστικό είδος έχει συγκεκριμένους κώδικες και, όπως όλα τα είδη τέχνης, για την κατανόηση του νοήματός της απαιτούνται ορισμένα «κλειδιά».

Με έναν μαγικό τρόπο, φαίνεται ότι τα παιδιά κάθε ηλικίας διαθέτουν ήδη αυτά τα κλειδιά και αυτούς τους κώδικες, χωρίς να έχουν σπουδάσει Ιστορία της Τέχνης και χωρίς ίσως να ξέρουν τα ίδια να σκιτσάρουν καλά.

Επειδή η γελοιογραφία είναι από μόνη της ελκυστική, γίνεται αμέσως και απολύτως κατανοητή από τα παιδιά, που την αντιμετωπίζουν στην αρχή ως παιχνίδι, και στη συνέχεια ως πεδίο προβληματισμού και αφορμή γνώσης.

Όπως έδειξε η έως τώρα αξιοποίησή της στη διδακτική πράξη, η γελοιογραφία εξάπτει και διεγείρει τη δημιουργική φαντασία των μαθητών.

Η educartoon-Η γελοιογραφία στην Εκπαίδευση είναι ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό εργαλείο για την αξιοποίηση της γελοιογραφίας στην εκπαίδευση.  Το υλικό που διατίθεται από την ιστοσελίδα της educartoon είναι δωρεάν και αποτελείται α) από γελοιογραφίες και β) από ενδεικτικά σχέδια μαθήματος.

Εγγραφή

Για να μπορείτε να χρησιμοποιείτε δωρεάν όλο το υλικό της educartoon και να συμβάλετε στον εμπλουτισμό του, πρέπει πρώτα να γίνετε μέλος. Αν δεν είστε μέλος, βλέπετε στην ιστοσελίδα μόνο δειγματοληπτικά το υλικό αυτό.

Στη σελίδα http://www.educartoon.gr πατάτε «εγγραφή» (πάνω δεξιά), συμπληρώνετε τα στοιχεία σας και ακολουθείτε τις οδηγίες.

Χρήση του υλικού

Από τη στιγμή που έχετε εγγραφεί, μπορείτε να έχετε πρόσβαση σε όλο το υλικό.

Πατώντας στην καρτέλα «Μαθήματα», μπορείτε να επιλέξετε οποιοδήποτε σχέδιο μαθήματος και να το παρουσιάσετε στην τάξη σας, αυτούσιο ή αλλαγμένο ανάλογα με τις ανάγκες σας. Μπορείτε να το εκτυπώσετε ή να κατεβάσετε τις αντίστοιχες γελοιογραφίες και το υπολοιπο οπτικοακουστικό υλικό (βίντεο, κείμενα, εικόνες, μουσική).

Πατώντας στην καρτέλα «Γελοιογραφίες», μπορείτε να επιλέξετε το σκίτσο που ταιριάζει σε κάποιο μάθημά σας και να το χρησιμοποιήσετε.

Ανατροφοδότηση

Εφόσον χρησιμοποιήσετε στην τάξη κάποιο έτοιμο σχέδιο μαθήματος, θα θέλαμε να μας στείλετε ένα email (στο info@educartoon.gr) όπου θα αναφέρετε σύντομα τον τρόπο που επιλέξατε να κάνετε το μάθημα, τις αλλαγές που ενδεχομένως κάνατε και τα διδακτικά αποτελέσματα που είχατε. Αν οι μαθητές σας έφτιαξαν δικές τους γελοιογραφίες ή ζωγραφιές, θα θέλαμε να τις σκανάρετε και να μας τις στείλετε ηλεκτρονικά με email στo info@educartoon.gr.

Εμπλουτισμός του υλικού

Εφόσον χρησιμοποιήσατε στην τάξη μια γελοιογραφία, χωρίς να έχετε χρησιμοποιήσει το αντίστοιχο έτοιμο σχέδιο μαθήματος, θα θέλαμε να μας στείλετε μια περιγραφή της διδασκαλίας σας, δηλαδή ένα δικό σας σχέδιο μαθήματος, εμπλουτισμένο αν είναι δυνατόν και με άλλο υλικό (κείμενα, βίντεο, μουσική κτλ).

Τα πνευματικά δικαιώματα της educartoon.gr. Όλες οι διαθέσιμες επιλογές, υπόκεινται στην άδεια χρήσης Creative Commons.

Να και μερικά παραδείγματα για το πως συνάδελφοι αξιοποίησαν τη γελοιογραφία στο μάθημα των Θρησκευτικών και όχι μόνο (υπάρχουν περιληπτικά και τα σχέδια εργασίας). Μπορείτε και σεις με τους μαθητές σας να δουλέψετε με παρόμοιο τρόπο!

Θέατρο Playback

Τι είναι το θέατρο Playback;

Το Playback είναι ένα είδος θεάτρου εμψύχωσης που ξεκίνησε από την Αμερική (Jonathan Fox & Jo Salas, 1973) και αναπτύχθηκε σε διάφορες χώρες του κόσμου την τελευταία εικοσαετία. Συνδυάζει το σωματικό θέατρο με τη τεχνικές που προκύπτουν από τη δραματοθεραπεία, το ψυχόδραμα και το κοινωνικό θέατρο.

Το Playback αποτελεί ένα θεατρικό δρώμενο κατά το οποίο ένας θίασος ειδικά εκπαιδευμένων ηθοποιών αναλαμβάνει να αναπαραστήσει ιστορίες και αφηγήσεις των θεατών. Η επικοινωνία μεταξύ θεατών και ηθοποιών γίνεται με τη βοήθεια ενός συντονιστή- σκηνοθέτη που είναι παρών στο δρώμενο και αντλεί θεματικό υλικό από το κοινό για να το αναπαραστήσουν οι ηθοποιοί μέσω αυτοσχεδιασμού. Ο αυτοσχεδιασμός περιλαμβάνει ήχους, κίνηση, διάλογο, χρήση αντικειμένων, μουσική, τραγούδι και φωτισμούς.

Ποιο είναι το έργο της παράστασης;

Το έργο της παράστασης δεν είναι προκατασκευασμένο. «Γράφεται» κάθε φορά από τους θεατές και είναι διαφορετικό σε κάθε παράσταση, ανάλογα με αυτά που θα θελήσουν να μοιραστούν οι θεατές με τη βοήθεια του συντονιστή. Το θεματικό υλικό αυτό της παράστασης μπορεί να είναι οτιδήποτε: αρχικά απλές λέξεις ή φράσεις με κάποιο θέμα, καθημερινά περιστατικά, γεγονότα από την επικαιρότητα, μέχρι μεγαλύτερες ιστορίες, κωμικές ή δραματικές, που κάποιοι θεατές αποφασίζουν να μοιραστούν ή ακόμα και όνειρα, επιθυμίες ή τραγούδια. Ο συντονιστής μεταφέρει το εκάστοτε υλικό που αναφέρουν οι θεατές στους ηθοποιούς της ομάδας και προτείνει μια συγκεκριμένη θεατρική φόρμα μέσω της οποίας γίνεται η αναπαράσταση.

Ποιες είναι οι τεχνικές του Playback;

Το Playback είναι ένα θέατρο αυτοσχεδιασμού που βασίζεται σε κάποιες θεατρικές φόρμες. Οι θεατρικές φόρμες του Playback είναι συγκεκριμένες διεθνώς, αλλά κάθε ομάδα τις συνταιριάζει με το δικό της τρόπο και επινοεί και τις δικές της. Στις μεγαλύτερες ιστορίες ο κάθε θεατής που αφηγείται την ιστορία του επιλέγει ποιος ηθοποιός θα παίξει τον κάθε ρόλο στην ιστορία αυτή. Στις παραστάσεις όλο το θέαμα γίνεται αυτοσχεδιαστικά, χωρίς καμία προετοιμασία. Η προετοιμασία έχει ήδη γίνει στις πρόβες- οι ηθοποιοί έχουν ασκηθεί σε κοινούς κώδικες. Καθ’ όλη τη διάρκεια του θεάματος υπάρχει ζωντανή μουσική από μουσικό που αυτοσχεδιάζει υπογραμμίζοντας τη δράση.

Κι αν κανείς θεατής δε θέλει να μιλήσει;

Αυτό συνήθως δεν συμβαίνει στο Playback. Πρώτον, γιατί το κοινό ξέρει από την αρχή ότι πάει σε μια παράσταση στην οποία θα πάρει μέρος- χωρίς να είναι βεβαίως υποχρεωμένο να μιλήσει. Άρα έχει προϊδεαστεί. Δεύτερον, γιατί υπάρχει ο συντονιστής που έχει ειδικές τεχνικές στο να αντλήσει θέματα από το κοινό. Τρίτον, διότι οι ηθοποιοί αρχικά παίρνουν το λόγο και συστήνονται λέγοντας μικρές δικές τους ιστορίες. Υπάρχουν κι άλλοι τρόποι για να «ζεσταθεί» το κοινό. Τέλος, αν όλα αποτύχουν οι ηθοποιοί, ασκημένοι στον αυτοσχεδιασμό, αναλαμβάνουν τη δράση. Παρόλα αυτά, θεωρητικά υπάρχει και η περίπτωση να μη θέλει κανείς να μιλήσει. Τότε δεν μπορεί να γίνει παράσταση… έχει κι αυτό κάτι να μας πει!

Ποιος είναι ο στόχος του Playback; Είναι θέατρο ή μήπως είναι θεραπεία;

Οι παραστάσεις Playback είναι θεατρικά γεγονότα με σκοπό την επικοινωνία και την εμψύχωση των θεατών. Όταν παίζονται σε θέατρο έχουν καλλιτεχνικό σκοπό και συγκεκριμένο αισθητικό ύφος. Μπορεί να έχουν κάποιο συγκεκριμένο στόχο εκπαιδευτικό ή θεραπευτικό όταν παίζονται σε ανάλογους χώρους (π.χ. σχολεία, ψυχιατρεία, κέντρα απεξάρτησης, φυλακές), αλλά ακόμη και εκεί παίζει σημαντικό ρόλο το αισθητικό αποτέλεσμα.

Η εργασία του συντονιστή βασίζεται σε πάνω από 15 χρόνια εμπειρίας στο χώρο του θεραπευτικού θεάτρου, όχι μόνο με άτομα που έχουν σοβαρές ψυχικές παθήσεις αλλά και με απλούς ανθρώπους που θέλουν να μιλήσουν για τη ζωή τους. Έχοντας σκηνοθετήσει, αλλά και συμμετάσχει ο ίδιος ως performer σε δραματοθεραπευτικές παραστάσεις, βλέπει το θέατρο Playback σαν ένα πολύτιμο εργαλείο θεατρικού πειραματισμού, το οποίο προκαλεί τη σχέση ηθοποιών-θεατών, ως δρώντα μέλη ενός θεάματος που ανακαλεί μνήμες και δίνει υπαρξιακό νόημα την συλλογική ανθρώπινη εμπειρία.

Είναι εντυπωσιακό πόσο συναισθηματικά κοντά νιώθει ο κόσμος όταν συμμετέχει σε μια παράσταση Playback και ότι νιώθουν να έχουν μοιραστεί πολλά ακόμη και αυτοί που μπορεί να μην έχουν μιλήσει καθόλου. Συνήθως η κατάλληλη υποδοχή και ο αποχαιρετισμός των θεατών μετά την παράσταση – ίσως με ένα ποτό και μουσική υπόκρουση- μπορεί να βοηθήσει τη δημιουργία ζεστού κλίματος και την ανταλλαγή απόψεων.

Γιατί λέμε μια ιστορία;

για να την κατανοήσουμε

για να την ξαναθυμηθούμε

για να μας νιώσουν

για να πάρουν το μέρος μας

για να βρούμε κάτι ν’ απαντήσουμε

για να κρύψουμε την αληθινή ιστορία

για να δώσουμε μορφή στο χάος

για να μας ακούσουν

για ν’ ανακαλύψουμε την αλήθεια

για να μας αγαπήσουν

για να μη βαριόμαστε

για να βρούμε μια ταυτότητα

για να προσευχηθούμε

για να την τιμήσουμε

για ν’ απαλλαγούμε απ’ αυτήν

για να ενωθούμε με τους άλλους

για να ξεχωρίσουμε απ’ τους άλλους

για να πάρουμε προσοχή

για να πούμε ψέματα

για να ονειρευτούμε

για να διαλευκάνουμε ένα μυστήριο

για να εξιλεωθούμε

για ν’ απολογηθούμε

για να συγκινήσουμε

για να δικαιωθούμε

για να δούμε τις αντιδράσεις των άλλων

για να τους τρομάξουμε

για να κλάψουμε μαζί

για να συμπαρασταθούμε

για να νιώσουμε δύναμη

για να ξεφοβηθούμε

για να πούμε ένα μυστικό

για να τους ξεγελάσουμε

για να τους πείσουμε

για να δούμε τι θα κάνουν

για να τη μάθουν όλοι ……

Λίγα λόγια για το ταξίδι του Playback από τη μεριά του συντονιστή…

Playback: Ένα θέατρο αναβίωσης

Μέσα σ’ ένα κόσμο εικόνας, πληροφορίας και επιτάχυνσης, αυτό που χάνεται είναι η αξία της προσωπικής στιγμής. Η ευκαιρία  νa αναλογιστούμε το ρόλο μας στο παιχνίδι της καθημερινότητας. Ένα γεγονός ζωής συνήθως απωθείται, παρακάμπτεται ή εξαντλείται  στο κυνήγι του επόμενου. Γιατί αυτό που ζήσαμε δεν ήταν εκεί. Οι προσωπικές ανταλλαγές απειλούνται από επιταγές βιασύνης, ληξιπρόθεσμα σχέδια, διεκπεραιώσεις συναισθημάτων. Αυτό που βιώνει ο καθένας λείπει. Τολμά να βγει σε σπάνιες στιγμές εξομολόγησης, που συχνά χρειάζονται ένα κάδρο για να αναρτηθούν: «συνεδρία», «ραντεβού», «συνημμένο», «chat»… Τα τοπία σ΄ αυτά τα κάδρα είναι χώροι μετάβασης. Το φανταστικό με το πραγματικό συνυπάρχουν. Πασχίζουν για ένα σύμβολο που θα τους επιτρέψει να υπάρξουν. Όταν το βρουν αλλάζουν σταθμό, μπορούν και συνεχίζουν. Εξελίσσονται. Αν όχι, τα τοπία αποκτούν κάτι αλλόκοτο, μισοτελειωμένο, αποσπασματικό ή νεκρώνονται. Όπως και οι ιστορίες που αφηγούνται.

Το Playback είναι ένας χώρος μετάβασης. Κάθε διαδικασία μετάβασης χρειάζεται μια τελετουργία. Υπάρχει ένα «εδώ και τώρα» - ο χώρος, ο χρόνος, τα πρόσωπα- που θα συναντήσει το «εκεί και τότε», μέσα σ΄ ένα ταξίδι ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα. Η ομάδα των ηθοποιών ενεργεί ως καταλύτης και ο συντονιστής ζεσταίνει το κοινό για τη χημική αντίδραση. Οι θεατές μετέχουν στο δρώμενο μέσα από αφηγήσεις προσωπικών τους βιωμάτων. Οι αφηγήσεις τους ζωντανεύουν στη σκηνή από την ομάδα των καλλιτεχνών της παράστασης- ηθοποιούς, μουσικό, σκηνογράφο, φωτιστή.

Οι ηθοποιοί βασίζονται στη δική τους μυστική «συνομωσία» για τον κόσμο, μέσα από τη σχέση τους με την ομάδα και τους συμβολικούς κώδικες που έχουν αποκτήσει με τις πρόβες. Οι πρόβες διαρκούν όσο χρόνο χρειάζεται για να μπορέσουν να αναπτυχθούν σχέσεις ανάμεσα στα μέλη της ομάδας. Εμπεριέχουν την ανάπτυξη δεξιοτεχνίας και ασφάλειας. Πρέπει να τεντωθεί το σκοινί του ακροβάτη για την εφαρμογή της δεξιοτεχνίας του κάθε ηθοποιού στην απόδοση της κάθε ιστορίας, αλλά και το δίχτυ προστασίας που θα υφάνει η ομάδα για να μεταδώσει με ασφάλεια το νόημα της ιστορίας και να διασφαλίσει τα μέλη της από  μια πιθανή πτώση. Στη διαδικασία αυτή βρίσκουν εφαρμογή τεχνικές σωματικού θεάτρου και αυτοσχεδιασμού, όπως και τεχνικές δραματοθεραπείας και ψυχοδράματος, έτσι ώστε να μοιραστούν οι ηθοποιοί το προσωπικό τους υλικό και να του προσδώσουν συμβολική μορφή. Ο ήχος, η μουσική, η εικόνα, η κίνηση, ο ρυθμός συνεργάζονται για να δώσουν ζωή στην ιστορία της ομάδας. Η συμβολοποίηση αυτή είναι η αρχή μιας πρώτης γλώσσας επικοινωνίας. Οι πρόβες, ακόμη, απαιτούν στιγμές ομαδικής ζωής, συνεστιάσεις, παιχνίδια γνωριμίας…Η ετοιμασία είναι η σε βάθος γνωριμία των ηθοποιών ως άτομα και η ανάπτυξη μιας κοινής θεατρικής γλώσσας.

Και τότε φτάνουν οι θεατές για πουν τις ιστορίες τους. Τι είναι όμως μια ιστορία; Μπορεί να είναι ένα καθημερινό περιστατικό, ένα σημαντικό γεγονός ζωής, ένα αστείο, ένα όνειρο. Μια ιστορία μπορεί να είναι και μια λέξη μόνο, μια εικόνα, μια ατάκα ή ένας στίχος. Σημασία έχει η πρόθεση. Για ποιο λόγο θέλει ο αφηγητής να τη μοιραστεί και τι θέλει να δει στην αναπαράστασή της. Η αναπαράσταση κάθε ιστορίας εκφράζεται μέσα από θεατρικά σύμβολα. Γίνεται θεατρική πράξη. Βρίσκει χώρο για να ζήσει και να καθρεφτίσει για όσο χρειαστεί τα βιώματα που μοιράζεται το κοινό. Πολλές φορές ο καθρέφτης παραμορφώνει, αλλάζει, στοιχειώνει ή διακωμωδεί. Κάποιες φορές αποδομεί τη περιπέτεια και απομυθοποιεί την ιστορία μας. Άλλοτε φτιάχνει μια κατασκευή να κρατηθούμε μέσα στη σύγχυση ή στον πόνο. Συχνά δίνει την ευκαιρία μιας άλλης οπτικής σ’ αυτό που έχουμε ζήσει. Αλλά υπάρχουν και μερικές φορές που «όντως, έτσι έγινε ακριβώς»! Ή τουλάχιστον έτσι θέλουμε να το θυμόμαστε.

Κάθε ιστορία ανοίγει ένα ακόμη παράθυρο στη μνήμη. Δίνει το χέρι σε μια επόμενη ιστορία. Δική μας ή κάποιου άλλου. Φτιάχνει σχέσεις ή … υπόσχεται. Ποιος είναι άραγε ο «αντικειμενικός σκοπός»; Ίσως, όταν η παράσταση κλείσει, να μπορούμε να κοιταχτούμε στα μάτια. Και αργότερα, στην ανάμνηση της στιγμής, να μας ξεφεύγει ένα χαμόγελο. Μια μνήμη που να δίνει νόημα σ’ αυτό που ζούμε.

Λάμπρος Γιώτης -  Συντονιστής της Ομάδας

Πηγή

You might also like:

Artfulthinking

Artfulthinking from Αλμπανάκη Ξανθή